Krótki opis
Program wydarzenia jest oparty na latach 1939 – 1944 w okresie okupacji niemieckiej, kiedy to na terenie Podhala a głównie Beskidu podhalańsko-żywieckiego panował terror zbrodniczego okupanta i wielkie rzesze ludzi zagrożonych aresztowaniem, niewolą i śmiercią musiało uchodzić z kraju na zachód. Najbardziej zagrożone osoby takie jak żołnierze, policjanci, pracownicy sądów i administracji, intelektualiści, rodziny żydowskie i inni uchodzili za granicę m.in. szklakiem kurierskim „Szkoła” biegnącym z Warszawy przez Kraków, Rabkę, Chabówkę, Rabę Wyżną, Nowy Targ, Rabę Wyżną, Jabłonkę, Orawkę (na Słowacji), Terstenę do Budapesztu. Ponadto szlak pełnił bardzo ważną rolę kanału przerzutowego dla polskiego wojska we Francji, później w Londynie i polskiego Rządu na Uchodźstwie. Jednym z głównych twórców szlaku „Szkoła” w Budapeszcie był Wacław Felczak, późniejszy profesor na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Szlak był obsługiwany przez wielu Polskich i Słowackich bohaterów patriotów a szczególnie mieszkańców Nowego Targu, Raby Wyżnej i okolic oraz wiosek orawskich wcielonych do państwa słowackiego. Wielu przewodników, kurierów swoją bohaterską pracę na szlaku przepłaciło torturami w Palace w Zakopanem, w więzieniu Montelupich w Krakowie i ostatecznie śmiercią w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu. Organizowane wydarzenia mają na celu zachowanie pamięci tych tragicznych zdarzeń i oddanie godnego hołdu bohaterom oraz krzewienie patriotyzmu i popularyzowanie duchowych i materialnych dóbr kultury, a także promowanie piękna ziemi małopolskiej.
Opis zadania
Wydarzenie jako impreza masowa ma charakter edukacyjno–historyczny z elementami wyrobienia sprawności fizycznej i promowania piękna ziemi i krajobrazu małopolski.
3 maja – Podwilk-Raba Wyżna-Rdzawka/Rokiciny Podhalańskie – uczczenie pamięci i oddanie hołdu 18-sto letniemu harcerzowi Antosiowi Jurczakowi, który w dniu 1 na 2 września wyprowadził szczęśliwie z kotła niemieckiej armii na Orawie żołnierzy korpusu ochrony pogranicza tracąc przy tym własne życie, zastrzelony przez oprawców niemieckich.
Maj- złożenie wiązanek kwiatów i zapalenie zniczy na grobach bohaterów odważnie pracujących na odcinku Rabka – Chabówka – Rokiciny Podhalańskie – Raba Wyżna – Spytkowice szlaku kurierskiego „Szkoła” w okresie okupacji niemieckiej 1939-1944.
Spotkanie Pamięci w parku przyklasztornym, grocie Matki Boskiej i pomniku ofiar w Rokicinach Podhalańskich.
Lipiec – Przemycenie w pociągu retro z Krakowa do Nowego Targu ulotek wzywających do oporu przeciw zbrodniczemu okupantowi niemieckiemu i rozkolportowanie wśród uczestników Jarmarku Podhalańskiego.
Sierpień – przejazd pociągu retro na odcinku Rabka-Zdrój – Chabówka – Rokiciny Podhalańskie – Raba Wyżna – Sieniawa z kurierami szlaku „Szkoła”, patrolem niemieckiej policji, z przeprowadzeniem konkursu na spostrzegawczość i orientację wśród pasażerów.
Pomnik Lotników Amerykańskich w Jabłonce. Zapalenie zniczy, złożenie wiązanki kwiatów i oddanie hołdu pamięci bohaterskim lotnikom zestrzelonego samolotu na Orawie.
Przetarcie szlaku kurierskiego Raba Wyżna – Jabłonka – Orawka – Terstena (I wersja), Raba Wyżna – Bukowina Osiedle- Odrowąż – Czarny Dunajec – Chochołów – Sucha Hora (II wersja) do Budapesztu.
Zapalenie zniczy i złożenie wiązanki kwiatów wraz z hołdem pamięci na grobach bohaterskich kurierek siostrach Budy z Jordanowa
Gra Terenowa na szlaku kurierskim „Szkoła” pod hasłem „Ja też byłem kurierem” gra będzie prowadzona w okresie od 15 sierpnia do 6 września 2026 roku na odcinkach szlaku Raba Wyżna – Pograniczne Bukowina osiedle – Harkabuz. I Bukowina Osiedle – Harkabuz – Raba Wyżna. Jabłonka pogranicze: Jabłonka – Podszkle – Bukowina – Harkabuz pogranicze. Orawka – pogranicze Danielki – Podszkle – Bukowina Osiedle – Harkabuz; według regulaminu. Osoby, które wykonają tajne zadanie na szlaku otrzymają: Certyfikat kuriera, pamiątkowy znaczek, kartę honorowego wstępu do kuchni kurierów w gajówce dworskiej w dniu 3 Fieldorfiady.
Dworek w Sieniawie - wieczór wspomnień świętej pamięci dziedziczki Róży Zdun, rodziny Głowińskich, Wacławie Felczaku twórcy bazy „W” w Budapeszcie, Leopoldzie Kwiatkowskim słynnym kurierze szlaku kurierskiego „Szkoła”.
Wrzesień — FIELDORFIADA
1. Msza Św. w intencji bohaterów szlaku kurierskiego „Szkoła”
2. Zawody strzeleckie z broni pneumatycznej
3. Śladami przewodników kurierów emisariuszy szlaku kurierskiego „Szkoła” przez granicę pomiędzy Słowacją a Generalnym Gubernatorstwem (przekraczanie zielonej granicy strzeżonej przez niemieckich żołnierzy Grenschuts, Hlinkowej Gardy.
4. Prezentacja osób odgrywających rolę bohaterów kurierskiego szlaku „Szkoła”
Oficjalne uroczystości:
- Wprowadzenie sztandaru KaOSG przez pododdział honorowy Straży Granicznej
- Podniesienie na maszt flagi państwowej i odegranie hymnu Rzeczypospolitej
- powitanie zaproszonych gości i uczestników rajdu
- Apel pamięci przeprowadzony przez funkcjonariuszy Karpackiego Oddziału Straży Granicznej
- złożenie symbolicznej wiązanki kwiatów przy pomniku kurierów szlaku „Szkoła”
- Wręczenie dyplomów, medali, pucharów
- Wystąpienia okolicznościowe
- inscenizację przez grupy rekonstrukcyjne wydarzeń z okresu okupacji:
a) parada bohaterów szlaku kurierskiego szkoła
b) akcja na szlaku – zdobycie ważnych dokumentów niemieckiego sztabu wojennego
c) odbicie przez oddział partyzancki kurierów z rąk niemieckiego patrolu
- poczęstunek w Kuchni Gajowej
- ognisko i wspólne śpiewanie z zespołem pieśni patriotycznych
- zakończenie uroczystości.
Uzasadnienie
Projekt stanowi kompleksowy i interdyscyplinarny cykl działań mających na celu aktywne zachowanie i transfer pamięci o tragicznych wydarzeniach historycznych, które ukształtowały tożsamość Regionu Małopolski Południowej. Nasze działania wykraczają poza tradycyjną formułę obchodów, koncentrując się na żywym świadectwie, edukacji poza formalnej i partycypacji społecznej.
Kluczowe Cele Zadania:
Godne Uczczenie i Transfer Pamięci: Zorganizowanie cyklu wydarzeń upamiętniających połączonych z prezentacją nieznanych lub słabo udokumentowanych historii lokalnych bohaterów i ofiar. Cel ten realizowany będzie poprzez nowoczesne formy narracji historycznej (np. mapping 3D, wirtualne spacery historyczne).
Krzewienie Patriotyzmu Aktywnego i Obywatelskiego: Inspiracja do postaw patriotycznych rozumianych nie tylko jako hołd przeszłości, ale jako odpowiedzialność za teraźniejszość. Osiągniemy to poprzez warsztaty z zakresu praworządności i postaw obywatelskich bazujących na historycznych przykładach oporu i bohaterstwa.
Popularyzacja Dziedzictwa Kulturowego: Wykorzystanie materialnych i duchowych dóbr kultury regionu (np. unikalnej architektury drewnianej, lokalnych tradycji, gwary) jako kontekstu i tła dla wydarzeń historycznych. W ramach projektu powstaną ścieżki edukacyjne integrujące historię z krajobrazem i dziedzictwem Małopolski, promujące jej piękno i walory turystyczne (szlak kurierski "Szkoła").
Budowanie Trwałej Sieci Partnerstw: Nawiązanie ścisłej współpracy z lokalnymi samorządami, instytucjami kultury, muzeami oraz, co kluczowe, z organizacjami społecznymi, których cele statutowe promują postawy patriotyczne, co zapewni efekt synergii i trwałość rezultatów po zakończeniu finansowania dotacyjnego.
Główni Adresaci Zadania:
Uczniowie szkół podstawowych i ponadpodstawowych z Regionu Małopolski Południowej (docelowo ≈1500 osób). Stanowią oni kluczową grupę ze względu na konieczność skutecznego przekazywania pamięci międzypokoleniowej i kształtowania ich tożsamości.
Organizacje społeczne, harcerstwo i stowarzyszenia kombatanckie: Zostaną one włączone jako aktywni współtwórcy warsztatów i paneli dyskusyjnych, dzięki czemu projekt będzie miał charakter partycypacyjny, a ich wiedza i doświadczenie zostaną wykorzystane w pracy z młodzieżą.
Wartość Dodana i Innowacyjność:
Projekt wyróżnia się edukacyjnym podejściem skoncentrowanym na odbiorcy, wykorzystującym nowoczesne metody. Zamiast biernego słuchania, młodzież weźmie udział w symulacjach historycznych i projektach badawczych, co przełoży się na głębsze zrozumienie i emocjonalne zaangażowanie w historię regionu. Trwałość rezultatów zapewni opracowanie i bezpłatne udostępnienie cyfrowych materiałów edukacyjnych (e-book, nagrania wideo), które na stałe wzbogacą ofertę edukacyjną szkół w Małopolsce Południowej.