Krótki opis
Zadanie ma na celu poprawę dobrostanu psychicznego, efektów edukacyjnych i zdrowia mózgu (profilaktyka chorób neurodegeneracyjnych np. choroby Alzheimera i Parkinsona) zarówno młodszych jak i tych starszych mieszkańców Małopolski. Projekt opiera się na wynikach badań neuronaukowych i wykorzystuje łagodne formy aktywności fizycznej (w tym te oparte na chińskich sztukach ruchu) wspierające koncentrację, uważność, pamięć i równowagę emocjonalną, a także wspomagające możliwości uczenia się. Obejmuje opracowanie i dystrybucję materiałów edukacyjnych, szkolenie edukatorów, kampanię informacyjną oraz prowadzenie jednorazowych spotkań z prelekcją i warsztatami ruchowymi w szkołach (dla uczniów/nauczycieli/rodziców), uczelniach, uniwersytetach III wieku i klubach seniora. Projekt poszerzy wiedzę o profilaktyce zdrowia mózgu i dobrostanie, co jest szczególnie ważne zwłaszcza dla uczniów nieuczestniczących w zajęciach edukacji zdrowotnej, ale i dla seniorów, którzy wraz z długością, chcą też podnieść jakość swojego życia.
Opis zadania
W ramach realizacji zadania (na terenie całej Małopolski - w zależności od umiejscowienia zgłaszających się instytucji-odbiorców, ale w co najmniej czterech regionach) zostaną podjęte następujące działania:
1) Opracowanie i dostosowanie materiałów edukacyjnych
Proponowane zadanie ma opierać się częściowo (w zakresie grupy docelowej uczniowie/studenci, rodzice i nauczyciele) na istniejącym projekcie Mózgozmieniacze – dostępnym pod adresem: https://ksztalcenie.popojutrze.pl/innowacje/mozgozmieniacze/gotowa-innowacja/
Istniejące rezultaty innowacji społecznej Mózgozmieniacze (tzn. poradnik, 3 wersje kursów e-learningowych) zostaną odpowiednio obrandowane (tak aby dostosować je do zadania małopolskiego). Wykorzystane zostaną filmy instruktażowe Mózgozmieniaczy dostępne na kanale pod adresem: https://www.youtube.com/@M%C3%B3zgozmieniacze-BrainBoosters/videos. W związku z tym, że innowacja skierowana jest do uczniów, nauczycieli i rodziców, jako materiały dodatkowe konieczne będzie opracowanie materiałów skierowanych do grupy seniorów: specjalnej wersji kursu e-learningowego z rozbudowanym modułem dot. profilaktyki chorób neurodegeneracyjnych, kilkustronicowego miniporadnika w wersji PDF oraz w wersji drukowanej (nakład ok. 1000 sztuk - m.in. dla każdego seniora uczestniczącego w spotkaniu). Także istniejący poradnik stworzony w innowacji Mózgozmieniacze w formie publikacji w formacie PDF uzupełniony zostanie o rozdziały skierowane do seniorów oraz o świadectwa osób praktykujących sztuki ruchu lub sztuki walki i doświadczających ich pozytywnego wpływu na zdrowie psychiczne, poznawcze i fizyczne. Planowane jest wydanie tego poradnika drukiem, tak aby egzemplarze trafiły do wszystkich instytucji, które zgłoszą się do małopolskiego programu (kilka egzemplarzy na jedną instytucję). Szacowany nakład - ok. 1000 sztuk. Opracowane też zostaną scenariusze spotkań realizowanych w ramach zadania z uczestnikami (z modyfikacjami wynikającymi z różnych grup docelowych). Konieczne też będzie opracowanie ulotek promocyjno-edukacyjnych dla uczestników spotkań edukacyjnych, zawierających m.in. adresy do e-kursów, z których uczestnicy będą mogli korzystać we własnym zakresie po zakończeniu spotkania. Udostępnienie szerokiego dostępu do kursów elearningowych będzie wymagało umieszczenia ich na ogólnodostępnej platformie online, którą trzeba będzie stworzyć w ramach zgłaszanego zadania (aktualnie udostępnione są w trybie roboczym przez narzędzie autoringowe do elearningu). Platforma ta będzie powiązana z nowoutworzoną, dedykowaną dla Małopolski stroną internetową zadania Mózgozmieniacze, z której będzie można pobrać wszystkie materiały udostępniane w ramach zadania. Materiały dostępnie obecnie w ramach innowacji Mózgozmieniacze są objęte licencją Creative Commons 4.0, pozwalającą na ich otwarte wykorzystanie.
2) Przygotowanie i druk materiałów promocyjnych
Powstanie strona internetowa oraz drukowane ulotki zawierające adresy kursów e-learningowych a także wskazówki dotyczące wdrażania aktywności fizycznej w codziennym życiu (np. w formie infografik). Materiały będą dystrybuowane podczas spotkań edukacyjnych, prelekcji i warsztatów prowadzonych w ramach programu oraz za pośrednictwem strony internetowej, która zostanie utworzona w ramach zadania. Nakład ulotek: ok. 10 tys. -> do dystrybucji w szkołach, na uniwersytetach, uniwersytetach trzeciego wieku i w klubach seniora (także w trakcie spotkań z edukatorami).
3) Szkolenie trenerów i edukatorów programu
Zostanie przeprowadzone szkolenie (jedna lub w razie potrzeby dwie tury stacjonarnego szkolenia po dwa dni, ok. 10 godzin szkolenia oraz dodatkowe spotkania kadry trenerskiej online w trakcie realizacji programu) dla edukatorów programu Mózgozmieniacze, którzy następnie poprowadzą zajęcia i spotkania w placówkach edukacyjnych oraz ośrodkach dla seniorów. Szkolenie obejmie dwa moduły: jeden w zakresie neurobiologii mózgu i profilaktyki chorób neurodegeneracyjnych oraz drugi w zakresie praktycznych elementów prowadzenia zajęć ruchowych tai chi, kung fu i chi kung w formule dostosowanej do wieku i możliwości uczestników. Szkolenie dla edukatorów w części teoretycznej przeprowadzone zostanie przez osoby mające na swoim koncie autorstwo publikacji/kursów/ekursów na temat wpływu ruchu na zdrowie mózgu lub osoby z wykształceniem wyższym w zakresie neurobiologii/neuronauki, a w części praktycznej przez certyfikowanych trenerów Polskiego Związku Wushu. Ze względu na specyfikę prowadzonych szkoleń (połączenie teorii z praktycznymi ćwiczeniami) wymagania dla edukatorów programu obejmują: albo posiadanie co najmniej stopnia instruktorskiego Polskiego Związku Wushu/odpowiednik tego stopnia certyfikowany przez organizację Tai Chi albo posiadanie wykształcenia pedagogicznego w połączeniu z zaświadczeniem stwierdzającym posiadanie odpowiedniego doświadczenia kandydata/kandydatki do prowadzenia tego typu zajęć (minimum 5-letni staż jako osoba trenująca) wydanego przez trenera sekcji tai chi/kung fu, do której kandydat/kandydatka należą. Po zakończeniu szkolenia dla edukatorów programu otrzymają oni certyfikaty potwierdzające nabyte kwalifikacje, którymi będą mogli wylegitymować się w placówkach, w których będą prowadzić szkolenia. Przeszkolonych zostanie około 30 (w razie potrzeby 40) edukatorów.
4) Akcja promocyjno-informacyjna
W ramach kampanii informacyjnej zostaną przygotowane materiały multimedialne i publikacje w mediach społecznościowych oraz na stronie projektu. Akcja będzie zachęcać szkoły, uczelnie i kluby seniora do zgłaszania chęci udziału w programie oraz informować o możliwości zaproszenia trenera na spotkanie z prelekcją i warsztatami ruchowymi. W razie potrzeby mogą też zostać przeprowadzone otwarte webinary dla rodziców, nauczycieli oraz indywidualnych zainteresowanych osób, które nie mają możliwości uczestniczenia w programie ramach swojej instytucji. Planuje się też zachęcenie mediów lokalnych: TVP3, telewizje internetowe, gazety i rozgłośnie radiowe, aby przeprowadzały wywiady i publikowały informacje o programie na swoich łamach.
5) Rekrutacja instytucji
Przeprowadzony zostanie nabór szkół podstawowych, średnich, uczelni wyższych oraz klubów seniora i uniwersytetów trzeciego wieku oraz innych instytuacji kulturalno-oświatowych (np. osiedlowe kluby, domy ludowe, centra kultury) z terenu Małopolski, które wyrażą zainteresowanie udziałem w spotkaniach edukacyjno-ruchowych.
6) Realizacja cyklu spotkań z uczestnikami
Zrealizowane zostaną spotkania edukacyjne z prelekcją i aktywnymi warsztatami ruchowymi, podczas których uczestnicy (uczniowie/nauczyciele/rodzice, studenci, seniorzy), poznają:
1) mechanizmy wpływu ruchu na zdrowie mózgu, koncentrację i nastrój,
2) podstawowe ćwiczenia oparte na tai chi i chi kung możliwe do wykonania w warunkach szkolnych lub domowych,
3) sposoby włączania ruchu do codziennego planu dnia.
Spotkania będą jednorazowe i prowadzone przez przeszkolonych w ramach zadania i certyfikowanych edukatorów zdrowia psychofizycznego. Liczba uczestników spotkania może się różnić w zależności od okoliczności: od kilku osób na spotkaniu klubu seniora, przez kilkanaście osób podczas spotkania z uczniami w klasie, przez kilkadziesiąt osób podczas prelekcji na szkolnej sali gimnastycznej. Ich celem nie jest przekazanie wszystkich informacji z zakresu profilaktyki zdrowia mózgu oraz zapewnienie treningu, ale wdrożenie uczestników w tematykę, zaproszenie ich do wspólnych ćwiczeń, a następnie przekazanie dostępu oraz prezentacja możliwości korzystania z materiałów do samodzielnego użytku (kursy elearningowe, poradnik, miniporadniki, wideotutoriale na Youtube). W zamyśle uczestnicy spotkań, zachęceni przez edukatorów, będą mogli samodzielnie kontynuować poszerzanie swojej wiedzy na temat zdrowia mózgu oraz aktywności fizycznej, a także rozpocząć i kontynuować regularną, wybraną przez siebie aktywność fizyczną. Niekoniecznie muszą to być chińskie sztuki ruchu - ale na przykład pływanie, bieganie, spacery, nordic walking, jazda na rowerze, sporty drużynowe. Chodzi o zachętę do ruchu jako takiego, gdyż wiążą się z nim korzyści dla zdrowia mózgu, a nie do konkretnych form aktywności. Na spotkaniach nie będą reklamowane żadne konkretne kluby chińskich sztuk walki, ale edukator może na przykład zapytać uczestników, jakie są dostępne lokalnie kluby lub sekcje sportowe w ogóle (także w danej szkole), aby w ten sposób przyczynić się do podniesienia świadomości na temat dostępności aktywności ruchowej w danej społeczności lokalnej.
Tematyka spotkań: w zależności od grupy docelowej nacisk w części teoretycznej będzie kładziony na te aspekty zdrowia mózgu, które mogą bardziej zainteresować uczestników. W przypadku uczniów będą to na przykład kwestie dotyczące poprawy koncentracji i zdolności poznawczych (lepsze wyniki w nauce) oraz poprawy nastroju oraz samopoczucia, a w przypadku seniorów kwestie dotyczące umiejętności utrzymania równowagi (prewencja upadków), profilaktyka chorób neurodegeneracyjnych oraz znaczenie kontaktów społecznych. W przypadku części praktycznej rodzaj proponowanej rozgrzewki oraz ćwiczeń także zostanie dostosowany do poziomu sprawności uczestników. Szczegółowe scenariusze zajęć zostaną opracowane w ramach zadania.
Czas trwania spotkań:
w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych oraz wyższych wystarczy jedna godzina lekcyjna (45 minut), bo uczniowie poznają najważniejsze informacje i są kierowani do materiałów elearningowych. Łatwiej utrzymać ich uwagę przez 45 minut niż przez kilka jednostek lekcyjnych, a dodatkowo taka długość spotkania dobrze wpasuje się w pracę szkoły i nie będzie powodować dodatkowych zakłóceń. Uczniowie mogą na przykład wziąć udział w spotkaniu w ramach godziny wychowawczej albo wychowania fizycznego. Jeśli na sali ćwiczy kilka klas jednocześnie, to mogą one wszystkie wziąć udział w spotkaniu z edukatorem bez zaburzania pracy szkoły.
w przypadku klubów seniora i uniwersytetów trzeciego wieku spotkanie może trwać 90 minut, z czego pierwsze 45 minut to prezentacja teoretyczna, a drugie 45 minut to spokojne ćwiczenia fizyczne pod okiem edukatora-trenera
7) Organizacja wydarzenia podsumowującego program
Po zakończeniu cyklu działań odbędzie się wydarzenie podsumowujące z udziałem trenerów, uczestników, przedstawicieli szkół i instytucji partnerskich. Celem spotkania będzie wymiana doświadczeń, prezentacja efektów projektu oraz promocja idei aktywnej profilaktyki zdrowia mózgu. Spotkanie odbędzie się w Krakowie lub Tarnowie (kwestie lepszych warunków finansowych związanych z kosztami wynajmu obiektu). Przewidywana liczba uczestników to 300-400 osób. W przypadku większej liczby chętnych decydować będzie kolejność zgłoszeń, przy czym każda instytucja będzie miała prawo do zgłoszenia maksymalnie 3-4 osobowej delegacji.
8) Promocja efektów zadania
Rezultaty programu zostaną upowszechnione w mediach społecznościowych, na stronie projektu i wśród partnerów edukacyjnych. Udostępnione zostaną materiały dydaktyczne, filmy oraz kursy e-learningowe opracowane w ramach zadania.
Projekt Mózgozmieniacze promuje ruch jako narzędzie rozwoju poznawczego, emocjonalnego i społecznego – łącząc odkrycia współczesnej neuronauki z praktyką chińskich sztuk ruchu. Dzięki wsparciu z Małopolskiego Budżetu Obywatelskiego możliwe będzie rozszerzenie jego zasięgu, dotarcie do nowych grup odbiorców i trwałe włączenie działań prozdrowotnych w przestrzeń edukacyjną i społeczną regionu. W przypadku uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych treści spotkań przyczynią się do formowania nawyków zdrowotnych na całe życie. W przypadku seniorów kluczowe korzyści wiążą się z profilaktyką chorób neurodegeneracyjnych oraz prewencją upadków. Dzięki takim działaniom profilaktycznym istnieje potencjał, aby zmniejszyć obciążenie budżetu państwa i województwa związane z leczeniem zarówno chorób fizycznych jak i zaburzeń zdrowia psychicznego oraz przeciwdziałać skutkom nadmiernego korzystania z urządzeń elektronicznych i mediów społecznościowych.
Uzasadnienie
Współcześnie coraz więcej osób, zwłaszcza dzieci, młodzieży i seniorów, doświadcza skutków siedzącego trybu życia, nadmiernego korzystania z ekranów, spadku koncentracji i pogorszenia zdrowia psychicznego. Alarmujące są dane dotyczące liczby samobójstw popełnianych przez dzieci i młodzież, a liczba dostępnych psychiatrów, psychoterapeutów i psychologów nie pozwala na odpowiednie rozwiązanie tego problemu, co wynika z przeciążenia systemu i niedostatecznej profilaktyki. Badania naukowe wskazują, że aktywność fizyczna jest jednym z najskuteczniejszych sposobów wspierania pracy mózgu, poprawy nastroju, pamięci i odporności na stres. Projekt „Mózgozmieniacze” odpowiada na te wyzwania, łącząc wiedzę neuronaukową z praktyką ruchową (ze szczególnym uwzględnieniem chińskich sztuk ruchu: tai chi, kung fu i chi kung) jako form profilaktyki zdrowia mózgu.
W przypadku uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych treści spotkań w ramach zadania poszerzą wiedzę o korzyści płynące z aktywności fizycznej i dbania o dobrostan.
Projekt przyczyni się do zwiększenia świadomości mieszkańców w zakresie profilaktyki zdrowia psychicznego i poznawczego, poprawy kondycji fizycznej i emocjonalnej uczestników oraz rozwoju kultury troski o zdrowie mózgu w społecznościach lokalnych. Skorzystają z niego uczniowie, studenci, seniorzy, a pośrednio także nauczyciele, trenerzy i rodzice.
Badania potwierdzające korzystne efekty aktywności fizycznej, w tym chińskich sztuk ruchu (tai chi, chi kung, kung fu):
1) W 2020 roku przeprowadzono badanie na grupie 8-12 latków z ADHD, którzy przez 8 tygodni 2x w tygodniu mieli zajęcia mindfulnessu opartego o ćwiczenia tai chi. Po interwencji u dzieci odnotowano istotne zmniejszenie nasilenia podstawowych objawów ADHD – nadmiernej aktywności, impulsywności oraz zaburzeń koncentracji uwagi – a także poprawę w zakresie współwystępujących zachowań opozycyjno-buntowniczych oraz funkcjonowania wykonawczego. U dzieci stwierdzono również istotną poprawę w obiektywnych pomiarach kontroli motorycznej. Co ważne, zaobserwowano wyraźną korelację między tymi wynikami: dzieci, u których poprawa w badaniu motorycznym była największa, wykazywały też największą poprawę w ocenach nasilenia objawów ADHD dokonywanych przez rodziców.
Źródło: https://medicalxpress.com/news/2020-04-tai-chi-based-mindfulness-core-adhd-symptoms.html?fbclid=IwY2xjawO18exleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeWrXbpGxM_ZBDDYR96vIFoum82JN_6sfWbFFXJuAE8GxoIg0-SogiWDs98SY_aem_zTo-JgYSG1CP62qBNSYZWg
2) W czasopiśmie Journal of Exercise Science & Fitness pojawiły się wyniki metaanalizy 11 badań naukowych, z których wynika, że tradycyjne chińskie sztuki ruchu - Tai Chi i Chi Kung ułatwiają produkcję białka BDNF, zwanego także "odżywką dla mózgu".
Źródło: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1728869X24000819?fbclid=IwY2xjawO_R_NicmlkETBobXR5S0c3MFZHbGhqWDU3c3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHpngEj2DwH9IxMbL4zdMEArkirWsYnbf23xfUXgK6V4AM76C55uhnlikhY7i&brid=O8G0d09lENaxZ6Xpelo28g
3) Na łamach „JAMA Network Open” opublikowano wyniki badania dotyczącego związku pomiędzy podejmowaniem aktywności fizycznej w średnim i starszym wieku a ryzykiem rozwoju otępienia. Wniosek: Osoby najbardziej aktywne fizycznie po 50. i po 70. roku życia mają o ok. 40–45 proc. niższe ryzyko rozwoju otępienia – nie da się „wybiegać na zapas” w młodości, liczy się ruch tu i teraz, nawet jeśli zaczynasz w późnym wieku.
Źródło: https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2841638?fbclid=IwY2xjawO_SFVicmlkETBobXR5S0c3MFZHbGhqWDU3c3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHoXoMJOSj9AMkcGb7wpWnTJppqCOaunm8wneiiqL79pbgDzdya_u2TBd2Uec&brid=qbagFwpvFKYKU-il-ZoJdQ
4) W suplemencie do konferencji, która odbyła się w Bostonie we wrześniu 2023 roku, opublikowanym na łamach czasopisma Journal of Integrative and Complementary Medicine pt. Science of tai chi & Qigong as Whole–Person, można znaleźć odniesienie do metaanalizy badań opublikowanych w języku angielskim, koreańskim i chińskim do maja 2022 roku. Przeanalizowano badania przeprowadzone na 2 235 uczestnikach w wieku 61-84 lat uprawiających tai chi i chi kung przez okres od 4 do 52 tygodni (średnio 19,7 tygodnia), które potwierdzają pozytywny wpływ tego rodzaju ćwiczeń na pamięć i funkcje poznawcze.
Źródło https://doi.org/10.1089/jicm.2023.29125.abstracts
5) W 2005 roku w czasopiśmie Journal of Pediatric Health Care opublikowane zostały wyniki badania pt. "Stress-related findings of Tai Chi and mindfulness-based stress reduction in a Boston Public Middle School" przeprowadzonego przez zespół Roberta B. Walla, które dotyczyło wpływu ćwiczeń tai chi i praktyk uważności na poziom lęku oraz dobrostan psychiczny uczniów w szkole średniej w Bostonie. Badanie dowiodło, że uczestnicy regularnie praktykujący tai chi doświadczyli znaczącego spadku lęku. Wzrosła również aktywność fal theta, kojarzona z relaksacją i stanami wyciszenia umysłu. Zmiany te wskazują, że ćwiczenia tai chi i uważność mogą mieć wymierny wpływ na obniżenie stresu i poprawę zdrowia psychicznego u młodzieży.
Źródło: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16010262/
Efekty zadania:
1) Wzrost świadomości społecznej w zakresie znaczenia ruchu dla zdrowia mózgu i dobrostanu psychicznego,
rozwój kompetencji nauczycieli, trenerów i edukatorów w zakresie wykorzystania aktywności fizycznej jako narzędzia profilaktyki zdrowia,
2) Wdrożenie regularnych praktyk ruchowych u uczniów, studentów i seniorów,
3) Integracja środowisk edukacyjnych i międzypokoleniowych wokół idei zdrowego stylu życia.
4) Wypracowanie i opracowanie materiałów szkoleniowych i edukacyjnych do wykorzystania przez organizacje promujące zdrowy styl życia, np. szkoły, organizacje pozarządowe, kluby sportowe, pałace młodzieży, kluby osiedlowe, kluby seniora itd.
5) Pośrednio także spadek kosztów leczenia zaburzeń związanych ze zdrowiem mózgu - depresji, zaburzeń emocjonalnych oraz zmniejszenie obciążenia lekarzy i innych specjalistów zajmujących się pomocą dla osób z takimi zaburzeniami (psychologów, psychoterapeutów itd.)