Krótki opis
Projekt dotyczy umacniania partnerstwa na bazie dziedzictwa lokalnej kultury. Jego realizacja wzmocni zbudowane w pierwszym etapie współpracy więzi pomiędzy Podegrodziem i Łoniową. Te miejscowości są w swoich gminach i subregionach liderami kultywowania i popularyzacji dziedzictwa kultury tradycyjnej. W wyniku realizacji działań projektu skorzystają zarówno mieszkańcy obu miejscowości i gmin uczestnicząc w licznych aktywnościach, dzięki którym jeszcze lepiej poznają swoje kulturowe korzenie, wykształcą unikalne, cenne dla nich samych, jak też dla całej społeczności umiejętności. Dojdzie także do intensywnych kontaktów międzykulturowych na bazie dziedzictwa dwu silnych, mocno kojarzonych z Małopolską grup etnograficznych: Lachów Podegrodzkich i Krakowiaków Wschodnich. Wzmocniony zostanie potencjał zespołów regionalnych będących wizytówką tożsamości obu subregionów. Zostaną zaktywizowane grupy, które cierpią często z powodu izolacji społecznej – np. seniorzy. Ci ostatni będą włączani w aktywności wspólnie z dziećmi i młodzieżą, co dodatkowo przyniesie pozytywne efekty psychologiczne i pozwoli grupom wiekowym wzajemnie czerpać ze swoich potencjałów. Konkretne rezultaty projektu to: 12 cykli różnorodnych warsztatów czyli 240 godzin rozwijających zajęć; 2 wydawnictwa albumowe poświęcone historii i etnografii Podegrodzia i Łoniowej, 3 filmy przedstawiające unikalne obyczaje i kulturę ludową obu zaangażowanych w projekt regionów etnograficznych, wyposażenie zespołów regionalnych w komplety ubiorów umożliwiających prezentację nowego repertuaru (14 kompletów dla Podegrodzia i 16 kompletów dla Łoniowej), „Korowód Podegrodzki” - wielowątkowe, atrakcyjne dla mieszkańców regionu wydarzenie o charakterze kulturalnoedukacyjnym podsumowujące projekt, wzajemne wizyty studyjne osób zaangażowanych w realizację wydarzeń u partnerów dla pogłębienia więzi i zwiększenia szans na dalszą efektywną współpracę. Należy zaznaczyć, że promocja wydarzeń projektu będzie zarazem promocją obu zaangażowanych miejscowości, gmin i subregionów. Wydawnictwa wzbogacą lokalną bazę cennych źródeł i powędrują do bibliotek i placówek oświatowych. Nabyte przez mieszkańców umiejętności będą służyć społeczności lokalnej w sferze kultury, edukacji i promocji.
Opis zadania
Projekt dotyczy umacniania partnerstwa na bazie dziedzictwa lokalnej kultury. Jego realizacja wzmocni zbudowane w pierwszym etapie współpracy więzi pomiędzy Podegrodziem i Łoniową. Te miejscowości są w swoich gminach i subregionach liderami kultywowania i popularyzacji dziedzictwa kultury tradycyjnej. Mieszkańcy Małopolski Południowej są w województwie liderami jeśli chodzi o praktykę, a więc również know how w zakresie ochrony i kultywowania dziedzictwa tradycji. Wzorcowo dokumentują i chronią obyczaje, kulturę muzyczną, tańce, pieśni, legendy i historię swoich grup etnograficznych, dbają o popularyzację i przekaz pokoleniowy.
I. Podegrodzie jako stolica Lachów Podegrodzkich - jednej z najsilniejszych grup etnograficznych subregionu, ma szczególne osiągnięcia w tym zakresie. Może być partnerem dla innych regionów i służyć pomocą we wzmacnianiu tożsamości lokalnej. Łoniowa w swoim subregionie jest również ważnym ośrodkiem dla kontynuowania tradycji Krakowiaków Wschodnich. Współpraca tych ośrodków i wymiana kulturowa wzmocni potencjał obu miejscowości i działających w nich zespołów regionalnych, twórców ludowych, liderów życia kulturalnego i społecznego.
II. Projekt będzie też służyć wszystkim mieszkańcom chętnym do bliższego poznania własnych korzeni na tle odmiennych, ciekawych tradycji partnerów. Akcent będzie tym razem postawiony mocno na zaangażowanie dzieci i młodzieży do działań wspólnych z seniorami. To z jednej strony odwołanie do tradycyjnego przekazu międzypokoleniowego, z drugiej odpowiedź na zagrożenia współczesności, gdy ten przekaz bywa często przerwany. Wspólne zajęcia poza aspektami kulturalno-edukacyjnymi będą miały także walory psychologiczno-społeczne. Uświadomią młodzieży sens i wartość korzystania z doświadczenia i mądrości życiowej seniorów, a tym ostatnim przywrócą poczucie wartości i dostarczą okazji do aktywizacji. Środki, które można zdobyć na przedsięwzięcia w tej dziedzinie, są daleko niewystarczające na realizację potrzeb i ambicji mieszkańców, zwłaszcza w dobie zagrożeń i kryzysu ekonomicznego. Tymczasem właśnie ta sytuacja zewnętrzna stwarza dla fenomenalnego pod względem bogactwa i różnorodności kultury tradycyjnej regionu wiele poważnych zagrożeń. Wśród nich jest widmo przerwania pokoleniowego przekazu tradycji. Dlatego szczególnie teraz warto zadbać o jego ochronę i promocję, a więc w szczególności o ludzi, którzy w prywatnym czasie i całkowicie społecznie się tym zajmują.
III. Działania projektu wzmocnią funkcjonujące w obu miejscowościach zespoły regionalne przez wzbogacenie zasobów strojów ludowych będących niezbędną podstawą ich działalności. Zespoły te często reprezentują swoje miejscowości, a także Województwo Małopolskie w kraju i za granicą będąc wizytówką naszego bogatego folkloru. Należy podkreślić, że pewne elementy ubiorów, które są rzadko w wyposażeniu zespołów (np. kożuchy) przesądzają o możliwości prezentacji pewnych obyczajów lub występowania w trudniejszych warunkach atmosferycznych w plenerze.
IV. Bogaty i różnorodny cykl warsztatów pozwoli mieszkańcom nabyć umiejętności, które były powszechne wśród ich przodków, a dzisiaj zanikają. Będą także kształcone umiejętności artystyczne i społeczne. Wiele warsztatów będzie miało charakter inkluzywny łącząc pokolenia, zapobiegając wykluczeniom ze względu na wiek czy predyspozycje, demonstrując wartość międzypokoleniowej współpracy i wymiany walorów pomiędzy grupami wiekowymi.
IV.A. W Podegrodziu odbędzie się cykl warsztatów gry na heligonce, klarnecie, emisji głosu, robienia tradycyjnych rękawic, wypieku chleba, ceramiki a także warsztaty teatralne dla dzieci i młodzieży oraz dla seniorów.
IV.B. W Łoniowej zostaną zorganizowane cykle warsztatów gry na skrzypcach, taneczne, wokalne i kulinarne.
Każdy cykl będzie liczył 10 spotkań po 2 godziny. Warsztaty będą okraszone solidnym wprowadzaniem etnograficznym osadzającym prezentowane umiejętności w lokalnym kontekście kulturowym. Chętni będą mogli uczestniczyć w warsztatach organizowanych u partnera projektu, by lepiej poznać elementy jego kultury (kontakty międzykulturowe pomiędzy grupami etnograficznymi Lachów Podegrodzkich i Krakowiaków Wschodnich).
V. Produktami projektu będą również ciekawe, odkrywające ciekawostki z historii i kultury obu regionów publikacje tj. „Tak bywało w Podegrodziu”, „Łoniowa przez wieki” czy zapis filmowy obyczajów etnograficznych „Wesele w Łoniowej”. Część z tych publikacji będzie zarazem prezentować efekty realizacji wydarzeń projektu. Film „Zielone Świątki” będzie efektem rejestracji przedstawienia wypracowanego podczas warsztatów teatralnych dla dzieci i młodzieży oraz dla seniorów. Uczestnicy staną się aktorami, a film uwieczni nie tylko obyczaje świąteczne, ale również ich współdziałanie. Z kolei film dokumentalny „Ubieranie Dziada” będzie efektem doskonalenia umiejętności oraz wzbogacenia w nowe, niezbędne do tego ubiory zespołów regionalnych zaangażowanych w projekt. Wszystkie wydawnictwa będą się charakteryzować wysokimi walorami merytorycznymi i estetycznymi, wzbogacą zasoby lokalnych bibliotek i placówek edukacyjnych. W dominującym nurcie kultury multimedialnej taka forma promocji kultury tradycyjnej pozwala dotrzeć do szerszego grona odbiorców, a zwłaszcza zainteresować młodzież, co staje się coraz trudniejsze do osiągnięcia przy stosowaniu wyłącznie tradycyjnych metod dotarcia.
VI. Partnerzy będą wzmacniać współpracę i pogłębiać wiedzę o sobie nawzajem podczas wizyt studyjnych. Takie spotkania pozwolą pochwalić się inicjatywami w dziedzinie kontynuacji lokalnych tradycji, wymienić know how, w jaki sposób można te unikalne cechy wykorzystać w promocji miejscowości i gmin, zyskać liczne inspiracje oraz budować kontakty dla przyszłych wspólnych projektów.
VII. Projekt zakończy „Korowód podegrodzki” - wielowątkowe wydarzenie promujące jego najważniejsze rezultaty. Zespoły zaprezentują się w nowych strojach, plastyczne efekty warsztatów będą prezentowane w formie wystawy. Całość uatrakcyjni prezentacja dziedzictwa kulinarnego obu regionów.
To, co budowane na pasji i dumie każdego z partnerów, jest solidnym fundamentem. Dlatego realizacja projektu będzie kolejnym etapem budowania trwałego partnerstwa, które w przyszłości będzie owocować wspólnymi przedsięwzięciami także w innych dziedzinach życia społecznego.
Uzasadnienie
Lokalne dziedzictwo kultury tradycyjnej jest niezwykle ważne dla szerokich rzesz mieszkańców Małopolski. Świadczy o tym ilość osób zaangażowanych w jego dokumentowanie, ochronę, kultywowanie i popularyzację. Liczba, poziom i zaangażowanie twórców i animatorów działających w różnych dziedzinach kultury tradycyjnej w niektórych subregionach Małopolski są wręcz fenomenem na skalę światową. To wielkie bogactwo i różnorodność.
Fakt, że dziedzictwo to jest wciąż żywe, stanowi atut wzmacniający nie tylko same lokalne społeczności, ale również atrakcyjność turystyczną regionu. To jasna strona tego fenomenu. Trudność stanowi jednak konieczność mozolnego zdobywania środków zarówno na indywidualne, jak też instytucjonalne inicjatywy wzmacniające dziedzictwo. Nawet w czasach rozwoju gospodarczego są one daleko niewystarczające wobec potrzeb.
Statystyki wskazują, że nawet drobne kryzysy ekonomiczne skutkują ograniczaniem środków na przedsięwzięcia kulturalne. Ostatnio – od czasów pandemii i wobec wojny tuż za naszą granicą – doświadczamy całej serii rozmaitych kryzysów. Działaczom lokalnym coraz trudniej jest zdobywać fundusze. Tymczasem kultura tradycyjna to siła tożsamości wzmacniająca poczucie bezpieczeństwa, zadowolenie z miejsca, w którym się żyje. Badania dowodzą, że człowiek świadomy swoich korzeni, dumny z lokalnej kultury, jest bardziej samodzielny, a mniej roszczeniowy. Łatwiej nawiązuje więzi społeczne i czuje się odpowiedzialny za rozwój i dobrobyt Małej Ojczyzny. Ludzie zaangażowani w kultywowanie dziedzictwa to zatem ważny zasób i ogromny kapitał społeczny.
Projekt, który proponujemy, pozwoli społecznościom dwóch różnych zakątków Małopolski pełniej, w bardziej satysfakcjonujący sposób realizować swoje pasje zachowując przy tym i promując szeroko ważne zasoby lokalnych kultur. Poszczególne elementy projektu przyczynią się do udokumentowania ważnych zjawisk miejscowych tradycji, wzmocnią zespoły regionalne, umożliwią zainteresowanym mieszkańcom zdobycie wiedzy i umiejętności w wielu unikatowych dziedzinach.
Wartością dodaną będzie wzajemne poznanie specyfiki swoich kultur przez mieszkańców obu miejscowości i subregionów. Będzie to dobrą podstawą do budowania trwałego partnerstwa i może owocować inicjatywami w przyszłości nie tylko w dziedzinie kultury.